Hình ảnh

Audio

Lễ hội đâm trâu – Dân tộc Cơ Tu

Mã hiện vật: No558

Danh mục: Văn hóa các dân tộc ở Đà Nẵng và Quảng Nam

Nội dung

Trong một năm người Cơ Tu có nhiều lễ hội khác

nhau, tuỳ thuộc vào thời vụ sản xuất, quan hệ hôn nhân - gia đình và các hoạt động có tính chất xã hội mà thể hiện nội dung, hình thức lễ hội khác nhau như: lễ hội có tổ chức  đâm trâu là lễ hội lớn, có tính chất cộng đồng. Các lễ hội có đâm trâu thường là lễ hội Cha Poih (mừng vụ mùa kết thúc, bắt đầu cho một vụ mùa mới); lễ hội mừng dựng làng mới, dựng nhà Gươl; mừng được mùa; cầu mùa; lễ hội kết nghĩa (pơ ngót); mừng chiến thắng... Lễ hội đâm trâu được tổ chức ở sân làng, trước mặt nhà Gươl, toàn thể dân làng tham gia và một số khách đại diện của làng cận cư, có quan hệ thân thiết.

Có 3 kiểu đâm trâu trong các lễ hội. Với những lễ hội vui mừng nhân sự kiện lập làng, mừng lúa mới, đón Xuân, người Cơ Tu sẽ đâm trâu chết từ từ. Với ý nghĩa, khi trâu chết, đầu quay hướng về nhà nào thì nhà đấy may mắn, phát tài, nhiều lộc. Máu trâu vấy về hướng nào nhiều nhất thì đó là hướng tốt cho gia chủ. Tại lễ hội mừng kết nghĩa, mừng sui gia, cưới hỏi… người Cơ Tu cầu mong cho sự gắn kết bền lâu, sức khỏe vững bền, thì nghi thức đâm trong lễ hội cũng cố làm cho cho trâu chết từ từ, bằng cách khoanh tim trâu để trai tráng khi đâm tránh trúng tim. Riêng với các lễ hội hiến tế khi làng có việc xấu, thiên tai, mất mùa, dịch bệnh… thì dân làng cầu mong điều xấu qua mau. Lúc ấy, thì nghi thức đâm thay đổi, đôi khi chỉ 1 nhát đâm là trâu chết ngay luôn.

Theo truyền thống, trước khi làm lễ đâm trâu, con vật hiến tế này bao giờ cũng được tắm rửa sạch sẽ và ăn thật no. Trước khi diễn ra nghi thức đâm trâu, già làng, người có uy tín trong cộng đồng, sẽ tổ chức cúng trâu tại sân Gươl. Người Cơ Tu gọi là dục t’trí. Cúng dục t’trí phải có đầu heo, gà luộc và chai rượu cúng tại xnur và khấn với Yàng rằng mọi việc chuẩn bị xong xuôi, ngày mai xin Yàng cho dân làng đâm trâu.

Nghi thức khóc trâu thường được bắt đầu bằng một người già có vai vế trong làng, có năng khiếu về nói lý, hát lý, đại diện cho dân làng ra đứng gần bên con trâu mà than khóc trâu với âm điệu rất tha thiết như: ''Trâu ơi, trâu đừng trách dân làng, đây là nghi lễ truyền thống bao đời của dân làng hằng năm hiến tế trâu cho trời, đất, tổ tiên để cầu cho dân làng được bình an, không bị dịch bệnh, thú dữ, hoa màu tươi tốt, mọi người khoẻ mạnh. Cầu cho linh hồn trâu về cõi trời được an lành…''. Đây là hình thức tế trâu rất đặc sắc của văn hoá Cơ Tu.

Sau nghi thức ''khóc trâu''. Đàn ông mang theo trống chiêng và một số loại khác như gươm, giáo, đi đầu thành hàng đánh chiêng vui nhộn, sôi nổi, rồi lần lượt có điệu chiêng khóc tế trâu. Phụ nữ uyển chuyển cùng nhau nhảy múa tung tung da dá thành một vòng tròn xung quanh con trâu. Ngoài sân, người lớn, trẻ nhỏ đứng xung quanh, vừa xem, vừa hú vang theo nhịp chiêng trống.

Sau khi trâu chết, họ lấy tấm dồ, tấm tuốt đẹp nhất đắp lên mình trâu, các loại bánh, cơm lam, trái cây, chuối chín, gà, vịt, gạo...cũng được bó vào miệng trâu như hàm ý khi trâu chết về thế giới bên kia cũng được no đủ. Những người tham dự lần lượt đến chỗ trâu tự lấy các loại bánh, cơm lam, chuối để ăn, máu trâu được họ bôi lên trán với ước nguyện sức khỏe luôn dồi dào, gia đình hạnh phúc, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, dân làng đoàn kết và thương yêu nhau, làm ăn no đủ...

Tục đâm trâu là một nghi thức quan trọng nhất

trong lễ hội tâm linh, vốn có hàng ngàn đời của đồng bào dân tộc Cơ tu. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, dưới góc nhìn chung của xã hội, cộng đồng, nghi thức đâm trâu được cho rằng dã man, rùng rợn, ngược đãi động vật… Kể từ mùa xuân năm 2017, đa số các làng đồng bào dân tộc Cơ tu đã bỏ nghi thức đâm trâu trong lễ hội truyền thống của mình. Bà con đã đổi lễ đâm trâu thành lễ ăn trâu, theo đó, vào dịp lễ, Tết, người dân vẫn múa, nhảy, vẫn cột trâu, nhưng không đâm trâu nữa.