Hình ảnh

Audio

Thành Điện Hải

Mã hiện vật: No145

Danh mục: Đà Nẵng trước và sau năm 1975

Nội dung

Do nhận thấy vị thế chiến lược quan trọng của Đà Nẵng, và qua những lần gây chiến của thực dân phương Tây tại cửa biển này, triều đình Huế hết sức coi trọng việc phòng thủ tại Đà Nẵng. Qua các triều vua, bắt đầu từ thời Gia Long đã cho đặt các hệ thống kiểm soát và phòng thủ cửa biển Đà Nẵng; xây dựng hệ thống đồn luỹ, thành trì … trong đó, đồn Điện Hải (tức thành Điện Hải sau này) là thành trì quan trọng nhất. 
Thành Điện Hải được xây dựng lần đầu tiên vào năm Gia Long thứ 12 (1813) với tên gọi là đài Điện Hải. Đài nằm ở phía tả ngạn sông Hàn, do tướng Nguyễn Văn Thành trông coi xây dựng. Đài Điện Hải được đắp bằng đất, lại ở sát bờ biển nên hàng năm bị xói lở do nước biển. Do đó, vào năm Minh Mạng thứ 4 (1823) vua đã cho dời đài về phía nam, cách chỗ cũ 150 trượng (khoảng 500m), trên một khu đất cao, rộng (tức là vị trí di tích hiện nay). Lúc này đài được xây dựng kiên cố hơn. Đài cao 12 thước (6m), quách ngoài cao 7 thước (3,5m); bên trong có xây dựng nhà quân trú phòng và kho thuốc đạn, có một kỳ đài, 7 đại bác.
Vào năm Minh Mạng thứ 15 (1834), đài Điện Hải được đổi tên là thành Điện Hải.
Đến năm Thiệu Trị thứ 7 (1847), thành Điện Hải được xây dựng lại với chu vi 139 trượng (556m), chiều cao 1 trượng 2 thước (5m), hào sâu 7 thước (3,5m). 
Kiến trúc thành Điện Hải là kiểu kiến trúc Vauban - một kiểu kiến trúc quân sự của Pháp nổi tiếng từ thế kỷ XVII - XIX. Thành có dạng hình vuông với 4 góc lồi, xung quanh là hệ thống hào rộng và sâu, có cầu bắc qua để vào thành. Thành có 2 cửa: 1 cửa mở về hướng Đông (nhìn xuống sông Hàn), 1 cửa mở về hướng Nam (là cửa chính). Trong thành có hành cung, 1 kỳ đài, 30 ụ đại bác và có các cơ sở chứa lương thực, đạn dược, thuốc súng.
Trong sự kiện liên quân Pháp và Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng vào ngày 1/9/1858, Thành Điện Hải là một trong những điểm quyết chiến đầu tiên giữa quân đội hai bên. Ngay trong ngày 1/9/1858, thành Điện Hải bị pháo kích dữ dội. Sang ngày 2/9/1858, liên quân Pháp - Tây Ban Nha tiếp tục tấn công thành nhưng đã bị quân ta đánh trả quyết liệt. Về sau do quá chênh lệch về sức mạnh quân sự, nhất là về trang bị vũ khí nên quân đội triều đình nhà Nguyễn đành phải rút lui khỏi thành Điện Hải và một số vị trí đồn luỹ khác ở vùng cửa biển. Sau nhiều lần mở các đợt tấn công đều thất bại, ngày 23/3/1860, liên quân Pháp - Tây Ban Nha đã rút khỏi Đà Nẵng.
Tuy vậy, sau đó do sự bạc nhược của triều đình nhà Nguyễn, đất nước dần rơi vào tay thực dân Pháp. Đến năm 1888, Đà Nẵng trở thành đất nhượng địa. Lúc bấy giờ, thành Điện Hải bị Pháp chiếm làm bệnh viện quân y và còn xây dựng một nhà nguyện ở trong thành. Mãi đến năm 1954, khi chúng thất bại và rút quân về nước đã phá huỷ những công sự, nhà xưởng trong thành Điện Hải.
Cho đến nay, thành trì này đã có lịch sử gần 200 năm tuổi, là công trình kiến trúc quân sự duy nhất được xây dựng dưới thời nhà Nguyễn còn tồn tại đến ngày nay ở vùng đất Đà Nẵng. Trải qua biến cố lịch sử, những công trình xây dựng trong thành như nhà kho, hành cung, kỳ đài … đã không còn. Tuy nhiên phần nền móng và hào thành vẫn còn tương đối nguyên vẹn. Những đoạn tường thành bị phá huỷ đã được trùng tu lại dựa trên nền móng di tích. Ngoài ra, trong thời gian qua đã phát hiện một số súng thần công và một số bi đạn bằng sắt trong khu vực thành Điện Hải. Đây là những chứng cứ xác định quy mô và tầm quan trọng của thành Điện Hải trong hệ thống phòng thủ Đà Nẵng dưới thời Nguyễn.