Hình ảnh

Audio

Đô thị Đà Nẵng giai đoạn trước 1975

Mã hiện vật: No144

Danh mục: Đà Nẵng trước và sau năm 1975

Nội dung

Cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, khi thương cảng quốc tế Hội An bắt đầu sa sút do sông Hội An bị sa bồi, thuyền máy hơi nước vào ra trở nên bất tiện. Lúc này các thương gia, nhà hàng hải, nhà truyền giáo cũng như các chính khách nước ngoài...bắt đầu quan tâm đến Đà Nẵng với những tiềm năng của một hải cảng ngày càng tỏ rõ tính ưu việt của nó. Bên cạnh đó, do có vị trí quan yếu đối với kinh đô Huế, triều đình nhà Nguyễn đã tập trung xây dựng ở Đà Nẵng một hệ thống phòng thủ mạnh, chọn Đà Nẵng làm nơi đón tiếp, giao dịch với nước ngoài cả về chính trị lẫn kinh tế. Từ đó, Đà Nẵng đã dần trở thành một hải cảng quan trọng bậc nhất miền Trung, dần hội đủ các yếu tố thành phố - thị, từng bước chuyển mình trên con đường phát triển đô thị thời phong kiến.
Tuy nhiên, dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển đô thị Đà Nẵng có thể nói đó là sự kiện ngày 24/5/1889, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập thành phố Đà Nẵng. Đà Nẵng trở thành thành phố cấp II duy nhất ở Trung Kỳ với một quy chế riêng và không ngừng phát triển để trở thành một trung tâm đô thị cỡ lớn nhất miền Trung.
Với tư cách là chủ nhân mới của đô thị, người Pháp bắt tay vào quá trình xây dựng thành phố Đà Nẵng. Các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị, cơ sở hạ tầng kinh tế, các công sở, các khu dân cư, công trình văn hóa, giáo dục, y tế  được thiết lập.
Người Pháp quy hoạch đô thị lấy trục chính chạy dọc sông Hàn là đường Quai Courbet (đường Bạch Đằng ngày nay) phát triển trung tâm về phía tây. 
Năm 1900, đường bộ ra Huế và tuyến đường sắt Đà Nẵng - Huế - Quảng Trị cũng được khởi công. Nhà ga chính được xây dựng vào năm 1905, ga phụ ở bờ sông Hàn nối với ga chính bằng con đường sắt để tiện bố trí xếp hàng.
Nhiều lĩnh vực kinh tế ở Đà Nẵng lúc này phát triển nhanh, hoạt động dịch vụ, thương mại, sản xuất thủ công nhiệp được đẩy mạnh. Các tiện nghi sinh hoạt của thành phố dần được hình thành, phương tiện đi lại lúc bấy giờ chủ yếu vẫn là xe kéo, xe tay.
Văn hóa tín ngưỡng của Đà Nẵng lúc này cũng hình thành những nét mới. Bên cạnh Phật Giáo và Thiên Chúa Giáo, đạo Cao Đài và Tin Lành cũng bắt đầu được truyền bá vào Đà Nẵng. Các hệ thống giáo đường, chùa chiền được xây dựng khang trang như nhà thờ chánh tòa (Nhà thờ Con Gà), chùa Phổ Đà, Thánh thất Trung Thành…
Theo như những lời hoa mỹ mà chính quyền thực dân Pháp thời kỳ này vẫn nói thì họ sẽ “xây dựng đô thị Đà Nẵng đẹp như thành phố Paris hoa lệ bên bờ sông Seine”. Trên thực tế, trong quá trình thiết kế xây dựng đô thị Đà Nẵng, thực dân Pháp cũng có những mô phỏng nhất định theo mô hình ở Paris như những đường phố được xây dựng theo kiểu ô bàn cờ, kiến trúc nhà thờ, rạp hát, nhà ga, … Tuy nhiên, tất cả những công trình được xây dựng đều tập trung ở khu bờ Tây sông Hàn (thuộc quận Hải Châu ngày nay) và đều nhằm phục vụ cho bộ máy cai trị thuộc địa và những công dân được xem là “công dân danh dự của Pháp” mà thôi, còn nơi cư trú của phần lớn người dân địa phương vẫn là những khu vực nghèo nàn, nhếch nhác, khổ cực; đặc biệt là ở khu vực bờ Đông sông Hàn. Sự chênh lệch giữa hai bờ Đông Tây của sông Hàn đã đi vào những câu hò, vè xưa của người dân nơi đây, nghe có phần chua xót như: “Con gái quận Ba (tức là quận Sơn Trà ngày này, nằm ở bờ Đông sông Hàn) không bằng bà già quận Nhất (tức là quận Hải Châu ngày nay, nằm ở bờ Tây sông Hàn)”.
Giai đoạn từ những năm 1945 - 1975, sự chuyển hóa về diện mạo đô thị bị chi phối rất lớn bởi âm mưu chính trị của các thế lực đế quốc. Đặc biệt khi Mỹ tiến hành chiến lược chiến tranh cục bộ, trực tiếp tham chiến ở Việt Nam mà Đà Nẵng là nơi đổ quân đầu tiên đã được quân Mỹ xây dựng thành khu căn cứ liên hợp quân sự lớn thứ hai trên toàn Miền Nam Việt Nam với hệ thống: Sân bay, cảng, kho bãi, cơ sở thông tin liên lạc, ngân hàng, khách sạn, đường sá…chủ yếu phục vụ mục đích chiến tranh.
Nhìn chung, trong thời gian từ 1945 - 1975, ở Đà Nẵng tính chất quân sự và yếu tố chiến tranh trở thành lực cản cho quá trình đô thị hóa dẫn đến việc phát triển rất hạn chế, trì trệ nếu đặt trong quá trình đô thị hóa diễn ra từ năm 1889.
Nội dung trưng bày của chuyên đề này giới thiệu một số hình ảnh tiêu biểu về quá trình đô thị hóa Đà Nẵng giai đoạn này như các công trình về giao thông, văn hóa, tôn giáo, kinh tế xã hội, ...